Austria jest wolna, czyli jak to z świętem narodowym było?

Tyle lat piszę bloga i jeszcze dłużej tu mieszkam, a nigdy nie poruszyłam tematu święta narodowego Austrii. Obchodzi się je 26 października i jest dniem upamietnienia odzyskania niepodległości. Jak to niepodległości- pytacie? To Austria była okupowana? Tak. Za to co przeskrobała Austria (mam nadzieję, że to nie za duży eufemizm) podczas wojny dostała na dziesięć lat wizytatorów, którzy pilnowali kraju. Były to cztery mocarstwa: Stany Zjednoczone, Rosja, Francja i Wielka Brytania.

Traktat z 15 maja 1955 roku

Pierwszy krok do niepodległości to traktat z 15 maja 1955 roku, w wyniku którego Austria otrzymała wolność.

Działania dyplomatyczne Brazylii

Zanim dotrzemy do 1955 wyjaśnię jak Brazylia pomogła Austrii działaniami dyplomatycznymi. Historia brazylijska jest powiązana z historią austriacką przez Marię Leopoldynę Habsburg. W 1822 roku Piotr, jej mąż, ogłosił niepodległość Brazylii, a Maria Leopoldyna została jej pierwszą cesarzową. Brazylijski prezydent Getúlio Dornelles Vargas zaprosił ministra spraw zagranicznych Karla Grubera do Rio de Janeiro w 1952 roku i powiedział mu, że Brazylia jako jedna ze zwycięskich mocarstw w II wojnie światowej czuje się „moralnie zobowiązana” do zrobienia czegoś dla Austrii. Brazylia na forum ONZ z Ruchem Państw Niezaangażowanych wprowadziła rezolucję wzywającą aliantów do działań i traktowania serio negocjacji umowy państwowej Austrii. Przedstawiciele państw bloku wschodniego opuścili salę podczas głosowania w grudniu 1952 r. Nikt nie zagłosował przeciwko wolności Austrii.

Figl na balkonie

święto narodowe w Austrii, figl

APA/Erich Lessing

Leopold Figl (bardzo ciekawa postać, obiecuję kiedyś o nim napisać) jako były pierwszy powojenny kanclerz, a ówczesny minister spraw zagranicznych rządu Raaba, jego szkolnego kolegi, miał duży wpływ na kształt traktatu. Po podpisaniu go w dniu 15 maja 1955 roku w Belwederze w Wiedniu minister Figl powiedział słynne słowa: „Austria jest wolna!” Österreich ist frei! (Myślę, że te słowa są w Austrii tak popularne jak Habemus papam… kardinal Wojtyla w Polsce. Każdy je zna, prawda?) Po czym Figl pokazał z balkonu wiwatującemu tłumowi umowę. Potem wziął ręce czterech ministrów spraw zagranicznych podpisujących traktat: Dullesa, Mołotowa, Macmillana i Pinaya i złożył je razem. Słynne słowa Figla jednak nie padły na balkonie Belwederu, gdzie nie zainstalowano mikrofonów, ale w Marmurowej Sali, w której odbyło się podpisanie dokumentów. Ta publiczna prezentacja na balkonie nie została też zaplanowana w protokole ceremonii, ale została spontanicznie zainicjowana przez Figla. Podobno podstawiono mu skrzynkę, by wyglądał na wyższego niż był, ale czy to prawda?

Na filmie poniżej słynne słowa Österreich ist frei!

Przez długi czas w świadomości publicznej nie było wiadomo, że oryginał traktatu znajdował się w Archiwach Państwowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Moskwie, a nie w Austrii. W tak zwanym roku jubileuszowym tj. 2005 roku wyszło to na jaw, bo traktat został przywieziony z Moskwy do Austrii i wystawiony po raz pierwszy w Schallaburg w Dolnej Austrii, a później w wiedeńskim Belwederze.

Opuszczanie kraju przez okupantów

Ostatni podpis ratyfikacyjny został złożony w dniu 27 lipca 1955 r, umowa z tym dniem weszła w życie. Ustalono, że wojska okupacyjne w 90 dni opuszczą kraj. Ostatni dzień tego 90-dniowego okresu przypadał na 25 października 1955. Choć oficjalnie Brytyjczycy przekazali tego dnia ostatnie okupowane koszary Klagenfurt Lendorf, to nie wszyscy żołnierze wyjechali. Jeszcze 29 października ludność Karyntii żegnała około 20 brytyjskich żołnierzy i ich oficera, pułkownik E. T. Robertsa. Ostatni żołnierz radziecki opuścił Austrię 19 września o godzinie 20:00. Do tej pory jednak krąży legenda o ostatnim sowieckim żołnierzu, który opuścił Austrię krótko przed północą 25 października 1955.

Burgtheater został oddany 14 października 1955 r. ponownie do użytku, po odbudowie powojennej. Wiedeń obchodził „Dzień Wolności” w sobotę 22 października. Już wcześniej zakładano, jak donosiła gazeta codzienna Arbeiter-Zeitung, że tego dnia w Wiedniu nie będzie żadnych żołnierzy okupacyjnych. 23 października 1955 r. podano plan obchodów i 25 października w Wiedniu i w stolicach landów odbyło się oficjalne Święto Wyzwolenia Befreiungsfeier.  Ostatecznie oficjalnie 26 października to pierwszy dzień, kiedy na terytorium Austrii nie było obcego wojska.

Neutralność

Rada Narodowa w formie prawa konstytucyjnego orzekła z mocą wsteczną od godziny zero o wieczystej neutralności Austrii, która była promowana jako wysoce pozytywna wartość i była stałym składnikiem austriackiej świadomości politycznej przez dziesięciolecia (do wejścia Austrii do Unii). Sama neutralność nie jest integralną częścią traktatu, w przeciwieństwie do często przyjętych założeń, ale był to warunek Związku Radzieckiego (Memorandum Moskiewskie), inaczej nie podpisałby umowy.

Dzień Austriackiej Flagi

W dniu 11 września 1956 r. na wniosek ministra edukacji Drimmela Rada Ministrów ustanowiła 26 października „Dniem Austriackiej Flagi”. Rząd federalny uznał, że ta data jest istotniejsza, ponieważ ważniejsze było podkreślenie oświadczenia o neutralności z 26 października niż wycofanie się ostatniego okupanta w dniu poprzednim. Na początku flagi powiewały na szkołach, ponieważ one zostały do tego zobowiązane przez rząd.

26 października jako Święto Narodowe w Austrii

W 1965 r. Parlament i rząd federalny dyskutowały, w który dzień ma być obchodzone święto narodowe. Dyskutowano jeszcze nad trzema innymi datami: 12 listopada (proklamacja pierwszej republiki w 1918r.), 27 kwietnia (wspólne oświadczenie o niepodległości Austrii w nawiązaniu do Deklaracji Moskiewskiej i utworzenia Rządu Tymczasowego w 1945 r.), 15 maja (podpisanie Traktatu z 1955 r.). 26 października uzyskał większość. Ustawę uchwalono 25 października, by dzień później weszła w życie. Dwa lata później święto to stało się dniem wolnym od pracy.

Jak świętuje się Święto Narodowe w Austrii?

W Wiedniu można zwiedzić bezpłatnie Muzeum Historii Wojska i Muzeum Wiednia. Ponadto w tym dniu otwarte są Parlament, ministerstwa i Hofburg, siedziba prezydenta. W przeddzień święta w Konzerthaus odbywa się koncert. Muzyków Wiener Symphoniker prowadzi co roku dyrygent z innego kraju. Koncert tradycyjnie odbywa się pod honorowym patronatem Prezydenta, który zwykle bierze w nim udział osobiście.

Pod hasłem „Fit w święto narodowe” na terenie całego kraju odbywają się setki wydarzeń sportowych, zwłaszcza dla biegaczy i wędrowców.

Od roku 1995 roku wojsko pokazuje na co je stać. Odbywa się honorowa przysięga i można obejrzeć maszyny, broń, helikoptery, czołgi, sportowców i wiele innych.

 

W świadomości obywateli do dziś traktat ma wydźwięk emocjonalny. Podpisanie tej umowy był krokiem milowym dla drugiej republiki i jest synonimem wolności. Jej wynikiem jest koniec okupacji i neutralność kraju. To jest ta rzecz, którą się dziś świętuje.