Tyle lat piszę bloga i jeszcze nigdy nie zdążyłam napisać o Świętach Bożego Narodzenia w Austrii. Ponieważ to kraj katolicki jest sporo zbieżności, jest też kilka ciekawych różnic.

Bardzo lubię czas okołoświąteczny i całą ich celebrację. Zawsze stroję swój dom. Pamiętam jak na początku musiałam przeliczać każdy grosz, a jednak skusiłam się na choinkę, taką maleńką i byłam przez to przeszczęśliwa. Nigdy jej nie zapomnę. A jaka byłam zaskoczona jak obchodzi się Wigilię w domu mojego męża.

Wieniec adwentowy

W Austrii to mocno zakorzeniony zwyczaj. W każdym sklepie można też kupić gotowy wieniec.
Cztery świece oznaczają cztery niedziele adwentu. Powinny być fioletowe i jedna różowa na trzecią niedzielę adwentu. Kolory odnoszą się do szat liturgicznych ubieranych przez księdza.

Wieniec powstał po raz pierwszy w 1839 roku. To ewangelicko-luterański teolog i pedagog Johann Hinrich Wichern chciał skrócić dzieciom ulicy z początku ery przemysłowej czas oczekiwania na Święta Bożego Narodzenia. Początkowo na wieńcu pojawiły się 24 świece, z czasem tylko cztery. Prawie sto lat później wieniec znalazł się także na obszarach katolickich.

Stworzenie wieńca z igliwia to świetna okazja, by cała rodzina mogła wspólnie spędzić czas. Można użyć bombki, filc, gwiazdki z różnych materiałów, wstążki, szyszki, żołędzie. Ogranicza nas tylko wyobraźnia.

Jarmarki Bożonarodzeniowe

©Martin Ignatowicz ignatowicz.at

Choć dziś nierozerwalnie związane z adwentem i mocno wpisane w przedświąteczny krajobraz jarmarki bożonarodzeniowe w Wiedniu są stosunkowo młodą tradycją, szczególnie umiejscowienie jarmarku pod Ratuszem: dopiero w drugiej połowie XX wieku się tam pojawił. Więcej o historii jarmarków i informacje praktyczne umieściłam w tym wpisie.

Choinka

Wiecznie zielone drzewko przywędrowało do Austrii z Niemiec. Gdy tylko przed laty pojawił się popyt na wiecznie zielone drzewka pojawili się i sprzedawcy, którzy wypełnili każdy wolny kąt i co roku do dziś stoją od początku grudnia z choinkami.

Więcej o tym jak drzewko rozgościło się w Austrii napisałam tutaj.

Ozdoby ze słomy i świeczki oraz cukierki

Nieodłączny element ozdobionej austriackiej choinki. Do dziś pojawiają się na niej świeczki woskowe i plecione ze słomy ozdoby gwiazdy, anioły, kulki. Okazuje się, że plecenie takich gwiazdek wymaga nieco przygotowania. A dzieci ukradkiem ściągają cukierki i czekoladki, by potem często odwiesić puste papierki.

Przy okazji wieńców adwentowych i świeczek na choince straż pożarna wyjeżdża 200 razy częściej, ale nie wiem w jakiej skali.

Tutaj prostszy sposób z użyciem podkładki plastikowej, a na kolejnym filmie dużo trudniejsza metoda.

Cicha noc, kolęda z Austrii

Stille Nacht (Cicha Noc) o jeden z najbardziej rozpowszechnionych utworów na świecie i pochodzi z Austrii. W tym roku obchodzimy 200 lecie jej powstania. Młody ksiądz Joseph Mohr napisał proste, ale głębokie w przekazie słowa, a jego przyjaciel, nauczyciel Franz Xaver Gruber ułożył melodię. Premiera odbyła się pod Salzburgiem w Oberndorfie (tam też zaczęła się moja przygoda z Austrią). To był czas po wojnach napoleońskich, smutny, trudny, niespokojny okres w historii Europy. Zmieniły się granice państw, nie żyło się łatwo. Pieśń dawała nieco ukojenia sercom.

O kolędzie pisałam też w artykule na portalu Klubu Polki. A poniżej Cicha Noc po niemiecku.

Zapraszam też na stronę poświęconą kolędzie Cicha Noc, w języku polskim.

Christkind

Prezenty przynosi Dzieciątko Jezus, nie żaden Mikołaj, bo ten ma swój czas w dzień wspomnienia Mikołaja z Miry tj. 6 grudnia, ale o tym zaraz.

W XVI wieku, w czasach reformacji, Martin Luther ostro skrytykował zwyczaj poświęcenia Mikołajowi dnia pamięci, ponieważ hołd świętych był sprzeczny z jego poglądami. Dlatego postanowił wymyślić istotę, która powinna zastąpić Mikołaja w niekatolickich parafiach i tak nowonarodzony Jezusek stał się tym, który przynosi prezenty w Austrii i wielu innych krajach np. Chorwacji.

Na początku Christkindl miał wizualne podobieństwo do Dzieciątka Jezus, ale z czasem jego wygląd się zmienił. Dziś to anielska postać ze skrzydłami, białymi szatami i złotymi lokami, promieniującymi czystością i dziecinnością.

List do Jezuska

Każde austriackie dziecko pisze przed świętami listę życzeń do Christkindla. Taki list można faktycznie wysłać pocztą. Mój mąż też takie pisał, w przeciwieństwie do mnie. Nie mieliśmy tego zwyczaju u nas w domu.

Poczta Christkindl w Steyr (Górna Austria) przyjmuje przesyłki od 1950:

Poczta Christkindl
Christkindlweg 6
A-4411 Christkindl

Mikołaj, a raczej Nikolo

Święty Mikołaj biskup Nikolo w Austrii

 

Nikolo to austriackie imię Mikołaja z Myry, urodzonego w 270 roku w dzisiejszej Turcji. Mikołaj został mianowany biskupem już w wieku 17 lat. W szczególności jego dobry charakter przyniósł mu wielką popularność i istnieje wiele mitów o tym, ile dobrych czynów i cudów ma na swoim koncie. Należą do nich np. ratowanie niezliczonych dzieci i opieka nad bezpiecznymi rejsami marynarzy. W rezultacie Mikołaj z Myry został kanonizowany po jego śmierci 6 grudnia 345 roku. Nawet dzisiaj jest jedną z głównych postaci Kościoła Katolickiego, gdzie jest czczony nadal jako patron żeglarzy i dzieci. Kluczowe znaczenie dla Bożego Narodzenia ma historia o trzech pozbawionych majątku dziewicach. Biskup potajemnie przyniósł w nocy trzy złote kule, żeby miały posag i by mogły uniknąć prostytucji. W ten sposób powstał rytuał i w dzień kanonizacji św. Mikołaja należy wykazać się aktem miłosierdzia i dać radość dzieciom obdarowując je drobnymi prezentami. Początkowo prezentowano tylko jabłka, orzechy lub ciastka.

Krampus

©Peter Lang

Całkiem niedawno pisałam o tym diabelskim towarzyszu Mikołaja. Krampus pojawia się po wsiach 5 grudnia. Jego zadaniem jest straszyć niegrzeczne dzieci.

Krampus jest pół-kozą i pół-demonem. Kostium to zwykle futrzany kombinezon, rogi, demoniczna maska, włosy z konopi lub końskiego włosia ​​i kopyta. Dodatkowo pojawiają się takie atrybuty jak dzwonki, rózgi brzozowe, kosz na plecach, łańcuchy i laska. Najbardziej tradycyjne stroje Krampusa są wykonane ze skór kozich lub owczych, rogów zwierząt i ręcznie rzeźbionych masek.

Do dziś w sklepach Krampus pojawia się w parze z Mikołajem, czy to jako czekoladowe figurki, czy rysunek na innych słodyczach. Kiedyś robiło się go z suszonych śliwek.

Kletzenbrot

Chleb z bakaliami

Nie wiem jak zakwalifikować ten wypiek. To chleb, ale nie taki zwykły. On jest nadziany bakaliami, szczególnie gruszkami, jest więc słodki. Wypieka się go przed świętami, nawet już w Andrzejki, a je dopiero w święta, tak mówi tradycja. Ja nie umiem czekać do świąt, ten chleb jest taki pyszny, że zjadam go wcześniej.

Wigilia

Prezenty pojawiają się przed lub po kolacji. Często jest to pieczona gęś lub karp. W okolicy mojego męża je się kanapki z ogromnego precla, który starcza nawet dla 6-8 osób. Wygląda to jak kanapki na bogato i głównie to się je w Wigilię. Dla mnie to było największym zaskoczeniem w porównaniu do suto zastawionego stołu w Polsce.

Bardzo często pod drzewem stoi też szopka. Zanim pojawiła się choinka to właśnie stajenka z figurkami była główną ozdobą świąt.

Znakiem, że dzieci mogą wejść do pokoju, bo już był Christkindl i zostawił prezenty, jest dźwięk małego dzwonka.

W zależności od rodzinnej tradycji śpiewane są świąteczne piosenki, recytowane wiersze lub po prostu gra świąteczna muzyka.

A o północy rodziny chodzą na pasterkę.

Perchten

Perchten są dobre – Schönperchten i złe Schiarchperchten, czyli paskudne diabły. Pojawiają się głównie po wsiach pod koniec grudnia i na początku stycznia (wg tradycji od 24. grudnia do 6. stycznia) najczęściej w landach alpejskich (Salzburg, Styria, Tyrol). Coraz częściej w miastach. Odwiedziny tych stworów oznacza szczęście dla gospodarstwa.
Więcej o Perchten i innych stworach i potworach z Austrii: zapraszam tu.

Trzej królowie i Sternsingen

Kolędnicy przebrani za trzech króli niosą gwiazdę (Stern) stąd ich nazwa Sternsingen. Tradycja kolędowania sięga średniowiecznych zwyczajów, które kiedyś były wykorzystywane do zdobywania dodatkowego jedzenia i cydru w zimnych porach roku. Zwyczaj został przywrócony w połowie XX wieku i jest praktykowany głównie w katolickich społecznościach w Niemczech, Austrii, Szwajcarii i Południowym Tyrolu. Połączony jest ze zbieraniem datków. Objawienie Pańskie jest obecnie największym wydarzeniem humanitarnym w Austrii organizowanym przez młodzież katolicką – Jungschar.

Ten dzień jest  świętem wolnym od pracy.

Aperschnalzen


Zwyczaj kultywowany na niewielkim obszarze w Bawarii i pod Salzburgiem. Siedmiu lub dziewięciu mężczyzn trzaska batami, by przepędzić zimę. Rytm nadaje pierwszy mężczyzna.

Rękojeść pejcza ma około 50 cm, a witka z konopi nawet 4 m. Zmiana kierunku ruchu powoduje powstanie charakterystycznego dźwięku.

Te spektakle rozpoczynają się 26 grudnia. To niezwykle widowisko zostało wpisane na listę UNESCO jako niematerialne dziedzictwo kulturalne.

Jeśli znacie inne zwyczaje okołoświąteczne, piszecie, listę można rozszerzyć w każdej chwili. A tym czasem…

 

W ten szczególny czas życzę Wam miłości, a w Nowym Roku radości z odkrywania świata!